Vooreerst dient duidelijk gesteld dat winsten in VZW’s wettelijk niet mogen uitgekeerd worden. Aan de winst mag men wel een bestemming geven, dus kan men de winst van het boekjaar overdragen naar een bestemd fonds volgens de waarderingsregels die men hiervoor vastlegt (rekening 691).

Indien men geen bestemming geeft aan de winst van het boekjaar, zal men de winst gewoon overdragen naar een volgend boekjaar via het overgedragen resultaat (rekening 690).

Bij verlies van het boekjaar kan men ook onttrekken aan de voordien aangelegde bestemde fondsen (rekening 791) : dit kan los van de waarderingsregels gebeuren, of conform de waarderingsregels kan men opteren voor een terugname van de bestemde fondsen. Waar nodig, kan men de waarderingsregels inzake bestemde fondsen aanpassen.

Bij verlies kan en mag men ook onttrekken aan de vorige overgedragen resultaten (rekening 790) of onttrekken  aan de fondsen van de vereniging (rekening 792).

Een onttrekking aan de bestemde fondsen kan zich ook voordoen bij een winst van het boekjaar, wanneer conform de waarderingsregels men een terugname van het bestemde fonds moet boeken als de situatie waarvoor het bestemd fonds werd aangelegd, zich in dit boekjaar heeft voorgedaan.

Wanneer er positieve resultaten worden opgebouwd, kan de raad van bestuur er de voorkeur aan geven, vanuit een bepaalde risico analyse, om voor welomschreven doeleinden een bestemd fonds aan te leggen, bij voorkeur gebaseerd op objectieve waarderingsregels.

Rekeningen “bestemde fondsen” in het rekeningstelsel voor de VZW’s:

130            Fonds bestemd voor investeringen

131            Fonds bestemd voor sociaal passief

132            Andere bestemde fondsen

Deze fondsen worden dan ook meestal aangewend in de jaren dat de gebeurtenis waarvoor ze aangelegd zijn zich voordoet.

Dit houdt niet in dat deze fondsen dienen geblokkeerd of vastgelegd te worden op het actief, deze middelen blijven dus beschikbaar voor de werking van de VZW.

Men dient steeds het onderscheid indachtig te zijn tussen “bestemde fondsen” (rekeningen 13) en “voorzieningen” (rekeningen 16).

Voorbeelden:

Vb. 1 De raad van bestuur van een VZW merkt dat de komende jaren vrij moeilijk zullen worden (afhaken van sponsors, dalende giften, daling subsidies, …) en dat maatregelen ter inkrimping van het personeelsbestand misschien noodzakelijk zullen zijn.

Het “opzij zetten” van financiële middelen dringt zich op als maatregel van voorzichtig en verstandig beheer. De raad beslist om een fonds aan te leggen voor het dekken van een sociaal passief op basis van 5 % van de jaarlijkse inkomsten met een maximum van 50 % van de jaarlijkse loonkost (rekening 62 in de boekhouding).

De boeking wordt dan de volgende :

691   Overboeking op de bestemde fondsen

@     131   Eigen vermogen : fondsen bestemd voor sociaal passief

Vb. 2   Vanuit het werkingsoverschot heeft een VZW al een aantal jaren een bestemd fonds voor investeringen in didactisch materieel opgebouwd. Dit bestemd fonds bedraagt op heden reeds € 50.000. Er is echter slechts een bedrag aan investeringen voorzien van € 25.000 in dit boekjaar.

De aanschaffing van de investering wordt dan als volgt geboekt :

231   Didactisch materieel                                            25.000

@      44   Leveranciers                                                       25.000

Deze investering wordt dan verder afgeschreven in de boekhouding volgens een vast plan.

Op het moment van de bestemming van het resultaat wordt dan het volgende geboekt :

130100   Bestemd fonds didactisch materieel               25.000

@      791   Onttrekking aan de bestemde fondsen                                  25.000

Een saldo blijft dus beschikbaar bij de bestemde fondsen voor latere investeringen. Er is geen verplichting tot terugname.

Overgedragen winst (verlies) :

De waarderingsregels mogen bepalen dat de overgedragen winst van vorige boekjaren opnieuw in het boekjaar bestemd mag worden als een bestemd fonds.

Maar ook het formele engagement om tussen te komen in de verliezen van andere organisaties, bijvoorbeeld op basis van een overeenkomst, moet reeds geboekt worden in de betrokken VZW’s.

In de vereniging die ontvangt mag deze tussenkomst niet opgenomen worden in de resultaatsverwerking. De resultaatsverwerking mag enkel verliezen overdragen naar de volgende boekjaren of deze aanzuiveren via de onttrekking aan de bestemde fondsen of aan de permanente fondsen van de vereniging.

Deze tussenkomst dient door de ontvangende vereniging dus verwerkt te worden als een subsidie, ter herkapitalisatie zodat de verderzetting van de activiteiten mogelijk wordt gemaakt.

Indien de tussenkomst nog niet betaald is op balansdatum, boeken we in de ontvangende VZW het volgende (voorbeeld : € 10.000 tussenkomst) :

416 Diverse vorderingen 10.000
@ 736xxx Werkingssubsidies 10.000

Wanneer dit in speciën uitbetaald wordt in de loop van het boekjaar, boeken we het volgende :

55xx Zichtrekening 10.000
@ 736xxx Werkingssubsidies 10.000

Bij voorkeur wordt het bedrag en de achtergrond van deze betaling opgenomen in de toe-lichting bij de jaarrekening :

- eenmalig of recurrent ;
- voorwaardelijk of onvoorwaardelijk ;
- contractuele voorwaarden zo goed mogelijk kaderen.

Het lijkt ons ook aangewezen deze opbrengst steeds op een aparte rekening te boeken zodat een onderscheid wordt gemaakt met de gewone, reguliere schenkingen, legaten of subsidies.

Bij de koepelorganisatie die de som heeft uitbetaald, moet dan een volgende boeking gebeuren (de tussenkomst is in deze boekhouding uiteraard een kost) :

664xxx Overige uitzonderlijke kost 10.000
@ 55xx Zichtrekening 10.000

Indien nog niet betaald op het einde van het boekjaar, is de boeking de volgende :

664xxx Overige uitzonderlijke kost 10.000
@ 48xx Overige schulden 10.000

Er bestaat in een VZW niet zoiets als de ‘oprichtersaansprakelijkheid’ zoals die bestaat in het vennootschapsrecht.
Dit is ook logisch vermits er bij de oprichting geen minimumkapitaal moet aanwezig zijn en er derhalve ook geen verantwoording moet verleend worden dat het kapitaal toereikend is voor de normale uitoefening van haar bedrijvigheid over ten minste 2 jaar.

De leden zijn met hun persoonlijk vermogen in principe niet aansprakelijk voor de verbintenissen of schulden van de VZW. Of toch …

Art. 2bis VZW-wet : Onverminderd de artikelen 3, §2 en 11, gaan de leden in die hoedanigheid geen enkele persoonlijke verplichting aan inzake de verbintenissen die de vereniging aangaat.’

Twee uitzonderingen dus :

1) wanneer de leden-oprichters – vooraleer de VZW rechtspersoonlijkheid verwerft (d.i. vanaf de neerlegging van de oprichtingsakte ter griffie) verbintenissen aangaan namens de VZW in oprichting en de VZW binnen de 2 jaar na het ontstaan van de verbintenis geen rechtspersoonlijkheid heeft verkregen en de verbintenissen niet heeft overgenomen binnen de 6 maanden na het verkrijgen van de rechtspersoonlijkheid, dan zullen deze personen persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk zijn.

Voorbeeld:
Personen X, Y en Z willen een VZW oprichten met het oog op het organiseren van muziekoptredens. Voor hun oefenruimte hebben ze een mooi pand op het oog dat ze willen huren. Omdat de VZW nog niet is opgericht en om te vermijden dat het pand aan iemand anders verhuurd wordt beslist X de huurovereenkomst te ondertekenen namens de VZW in oprichting. De VZW wordt nadien evenwel nooit opgericht.
Gevolg: X is persoonlijk aansprakelijk voor de naleving van de huurovereenkomst en zal desgevallend een schadevergoeding moeten betalen bij voortijdige verbreking van de huurovereenkomst.

2) de tweede uitzondering betreft de aansprakelijkheid van leden ingeval zij nalaten op de documenten uitgaande van de VZW, de rechtsvorm en het adres van de VZW te vermelden. Artikel 11 van de VZW-wet voorziet dat eenieder die in naam van een vereniging meewerkt aan een in het 1° lid vermeld stuk waarop één van deze vermeldingen niet is aangebracht persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld voor alle of een gedeelte van de verbintenissen die de vereniging krachtens dit stuk heeft aangegaan.

Tot slot willen we wijzen op de aansprakelijkheidsrisico’s voor de oprichters en de bestuurders van VZW’s die in werkelijkheid commerciële ondernemingen zijn, zgn. valse VZW’s.

Ingevolge deze nieuwe regelgeving kan een vereniging of stichting ervoor opteren om de inbreng om niet van een algemeenheid of van een bedrijfstak in een andere vereniging of stichting te onderwerpen aan artikel 770 van het Wetboek van Vennootschappen en de artikelen waarnaar het verwijst.

Economische herstructureringen binnen een beveiligd juridisch raamwerk  zijn dus voortaan ook mogelijk voor verenigingen en stichtingen. In concreto betekent dit dat de juridische overdracht van rechtswege plaatsvindt en aan derden kan worden tegengeworpen mits wordt voldaan aan een aantal vormvoorwaarden die de openbaarmaking van de transactie garanderen.

Bij de keuze voor de toepassing van de bepalingen van het Wetboek van Vennootschappen op de inbreng (als overdracht om niet) van een algemeenheid of bedrijfstak dienen de twee kanten van de medaille in overweging te worden genomen.

Concreet betekent dit het volgende:

(i) Het voorstel tot overdracht wordt door het bestuur opgemaakt in authentieke vorm (d.w.z. in een notariële akte).

(ii) De beslissing tot realisatie van de overdracht van de algemeenheid of bedrijfstak wordt genomen door de algemene vergadering met de aanwezigheids- en meerderheidsvereisten als gelden voor statutenwijziging.

(iii) De akte tot vaststelling van de overdracht van de algemeenheid of bedrijfstak dient eveneens authentiek te gebeuren.

(iv) De verrichting brengt de van rechtswege overgang van alle activa en passiva van de algemeenheid of de bedrijfstak aan de verkrijgende vennootschap met zich mee.

(v) De verrichting is tegenwerpelijk aan derden vanaf de dag van bekendmaking van de overdracht in de Bijlagen bij het Belgisch Staatsblad.

Een IVZW onderscheidt zich namelijk van een VZW door een aantal bijzonderheden :

• de IVZW streeft een niet-winstgevend doel van internationaal nut na;
• het ledenbestand van de IVZW staat open voor Belgen en vreemdelingen;
• de IVZW kan worden opgericht door 2 oprichters (VZW : 3 oprichters);
• de IVZW verwerft slechts rechtspersoonlijkheid na de erkenning bij Koninklijk Besluit en geniet daardoor een zekere uitstraling. De Federale Overheidsdienst Justitie zal de statuten immers nazien op hun verenigbaarheid met de wet en toezien op de kwaliteit van de statuten.

Uiteraard kan ook een VZW internationaal actief zijn en onder haar leden niet-Belgen hebben maar daardoor is zij nog geen IVZW.

Naar werking toe laat de wet een grote contractuele vrijheid. De wet voorziet enkel in 2 organen, m.n. een ‘algemeen leidinggevend orgaan’ en een ‘bestuursorgaan’. Partijen kunnen de benaming zelf van deze organen wijzigen en kunnen zelf verdere invulling geven aan de bevoegdheidsverdeling tussen beide organen. Er kunnen ook andere toezichts- en adviesorganen worden ingericht.

Zo kunnen er perfect buitenlandse structuurmodellen geïntegreerd worden in een Belgische IVZW wat de aantrekkingskracht van deze rechtsvorm naar buitenlandse leden aanzienlijk vergroot.

Een IVZW kan – in tegenstelling tot een VZW – enkel bij authentieke akte worden opgericht.

Kortom, de afweging tussen VZW dan wel IVZW kan best voorafgaandelijk professioneel afgetoetst worden. Het VZW Huis beschikt over een jarenlange ervaring bij de oprichting en de begeleiding van IVZW’s.

In de nieuwe regeling wordt uitgegaan van een luik “business to business” transacties (zgn. B2B), de definitie van een “business” is ook van toepassing op de VZW’s die nu vrijgesteld zijn. Bij mogelijke afname van buitenlandse diensten dient de vrijgestelde VZW voortaan uiterst waakzaam te zijn. Mogelijk is voortaan Belgische BTW verschuldigd die spontaan moet geregeld worden via een (papieren !) aangifte 629.

Doordat uw leveranciers een listing indienen met de gegevens van de klanten in de Europese Unie, zal het moeilijk zijn zich aan deze verplichtingen van aangifte te onttrekken.

Maar ook de gemengde BTW-belastingplichtigen ondervinden de gevolgen van deze recente wijzigingen. Voortaan dienen de vrijgestelde inkomsten (zoals huurinkomsten van een kantoor, enz …) opgenomen te worden in het vak 00 van de BTW-aangifte. Tot en met het jaar 2009 hoefden deze inkomsten helemaal niet opgenomen te worden in de BTW-aangifte.

Op deze wijze heeft de BTW-administratie dan een bijkomende controle van het toegepaste verhoudingsgetal.

We kunnen iedereen dan ook enkel aanraden de nieuwe maatregelen  goed te bekijken en na te gaan of ze ook op uw concreet geval van toepassing zijn. Het niet-naleven van deze verplichtingen en het niet spontaan betalen van de verschuldigde BTW brengt boetes met zich mee.

Bij de berekening van de bedrijfsvoorheffing voor buitenlandse artiesten (inhoudingsplicht van 18 %) bestaat de mogelijkheid tot aftrek van “produktiekosten”.

Dit principe wordt doorgaans niet meer in vraag gesteld, maar toch constateren wij dat dit bij lokale fiscale controles niet altijd zo evident is.

Integendeel, er wordt een belangrijke inspanning gevraagd van organisatoren om deze produktiekosten te bewijzen.

De scenario’s die dagdagelijks voorkomen zijn de volgende :

1. de produktiekosten worden aan de organisator gefactureerd en door hem betaald aan derden (niet aan de artiest). Dan is er eigenlijk geen reden tot discussie en dient de fiscale administratie dit te aanvaarden.
2. de produktiekosten worden louter vermeld in het contract met de artiest, zonder verdere verantwoording. Dit is al een veel moeilijker situatie, de fiscale controleur kan deze kosten dan ook verwerpen.
3. de produktiekosten worden verwerkt in het contract én U ontvangt van de artiest een kopie van de onderliggende facturen die deze kosten verantwoorden. De fiscale controleur dient in dit geval de kosten te aanvaarden, als deze redelijk zijn in verhouding tot de totale vergoeding van de artiest. Ook hier is er dus zeker nog mogelijkheid tot discussie met de fiscale administratie.

Wij kunnen organisatoren dan ook enkel aanraden zo veel mogelijk bewijsstukken van deze produktiekosten te verzamelen voor hun dossier. Indien de vrees bestaat voor discussie  omdat de kosten mogelijks onredelijk zijn of deze kosten niet of onvoldoende kunnen worden gestaafd dan staven, kan een voorafgaandelijk akkoord met de fiscale administratie soelaas bieden !

Deze aanvraag gebeurt voor heel België bij de FOD Financiën – Dienst Buitenland. Deze dienst beschikt over de nodige ervaring en expertise in deze problematiek. Deze dienst kan, indien de vraag redelijk is, zorgen voor een vrijstelling, ook zonder bewijsstukken. Men vergelijkt dan intern met vergelijkbare dossiers. Een plaatselijk controleur kan deze vergelijking onmogelijk maken. Dergelijke vrijstelling moet door de plaatselijke fiscale controleurs dan ook aanvaard worden.

Indien er een fiscale controle hangende is, en er bestaat discussie over de ingebrachte produktiekosten, heeft het ons inziens toch nog zin om contact op te nemen met de Dienst Buitenland. Op basis van de beschikbare documenten kan de Dienst Buitenland eventueel toch nog het een en ander bijsturen.

De coördinaten van deze dienst zijn de volgende :

FOD Financiën AOIF – Dienst Directeur Buitenland

Koning Albert II laan 33 bus 321

Toren B – 7^de verdieping

1030 Brussel

02/576.98.25 (de Heer Roland De Backer)

Blijkbaar was deze bijdrage profetisch, want ondertussen is het vonnis in deze rechtszaak ook gevallen. Dit recent vonnis van de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen wordt door de diensten van de Bijzonder Belastinginspectie (BBI) “baanbrekend” genoemd.

Bestuurders van VZW’s die in werkelijkheid commerciële, winstgevende ondernemingen zijn, kunnen maar beter op hun tellen letten. Persoonlijke aansprakelijheid voor de schulden van de vzw zou wel eens hun deel kunnen zijn.

De boodschap is klaar en duidelijk: gebruik een VZW voor non-profitdoeleinden !

Eventjes een korte historiek van de casus:

De VZW “Jeugd aan Zee” was de vroegere uitbater van de Oostendse dancing “Zillion Beach”, een dochter van de Antwerpse dancing Zillion. De VZW was opgericht in 2001 en moest volgens de statuten “bijdragen aan de ontwikkeling van de jeugd”. Het Oostendse havenbedrijf voorzag hiervoor zelf in een gebouw !

Tussen 29 juni en 8 september 2001 liep de winst op tot 34 miljoen Belgische frank. De winsten werden integraal doorgestort naar de NV Media Hall van de Heer Frank Verstraeten, eigenaar van de Zillion.

De fiscus heeft dus, net zoals bij de VZW achter “Waregem Koerse”, de vennootschapsbelasting van toepassing verklaard op deze VZW.

De rechtbank van eerste aanleg besluit echter dat de VZW “louter en alleen” is opgericht met een winstgevend doel. De VZW wordt geherkwalificeerd naar een “commerciële maatschap”, zijnde de meeste eenvoudige vennootschapsvorm. De gevolgen zijn oa. voor de bestuurders van de VZW niet min !

Volgens de rechter wisten de bestuurders dat de VZW alleen was opgericht om belastingen te ontduiken. Zij hebben dus “bewust foutief gehandeld” en dus zijn ze als vennoten van de maatschap aansprakelijk voor de openstaande belastingschuld, fiscale boetes en intresten in hoofde van de VZW “Jeugd aan Zee” die door de doorstorting van de winsten aan NV Media Hall verder onvermogend was. In globaliteit gaat dit over een bedrag van 2.000.000 Euro.

Het Zillion-dossier zelf werd onderzocht door de diensten van de BBI (Bijzondere Belastinginspectie). Men zocht de bestuurders van de VZW aansprakelijk te stellen, maar ook de oprichters, de voorzitters, penningmeester en secretaris.

Door dit vonnis, integraal in het voordeel van de belastingdiensten, heeft de fiscus blijkbaar een nieuw wapen in handen in de strijd tegen “schijn-VZW”’s.

De BBI verwijst nu naar dit vonnis met “een grote precedentwaarde” en zal dus zeker ge-bruikt worden in hun dossiers.

Het aantal VZW’s met een problematisch karakter zijn natuurlijk statistisch niet gekend. Uit recente AOIF controles (grondige controles) bleek één op de tien gecontroleerde VZW’s wel degelijk onderhevig te zijn aan de vennootschapsbelasting, omdat de commerciële activiteiten blijkbaar in deze VZW’s de bovenhand haalden.

In 2007 werden 136 VZW’s aan een grondige controle onderworpen : 108 in Vlaanderen, 24 in Brussel en 4 in Wallonië. Daarvan bleken 14 VZW’s uiteindelijk onderhevig te zijn aan de vennootschapsbelasting : 13 in Vlaanderen en 1 in Wallonië. Vooral de culturele sector (muziek en kunst) blijkt hier af en toe “uit de bocht te gaan”.

Bij de sportclubs ligt de problematiek eerder bij de uitbetalingen aan sporters, trainers en opleiders, die soms ontsnappen aan enige taxatie.

De fraude-aanpak op heden, onder leiding van de staatssecretaris voor de Coördinatie van de Fraudebestrijding, Carl Devlies, richt zich vooral op:

-       misbruiken van VZW’s en andere vennootschapsvormen ;

-       gebruik van postbusvennootschappen. Voortaan zal via de Kruispuntbank van ondernemingen hier meer aandacht op gevestigd worden.

De fiscus en de RSZ hanteren in principe (behoudens afwijkende specifieke fiscale regelingen) dezelfde dag- en jaargrens.

Op de website van de RSZ is te lezen dat de (geïndexeerde) vergoedingen betaald in 2010 niet hoger mogen zijn dan 30,22 EUR per dag en 1.208,72 EUR per jaar.