Er bestaat in een VZW niet zoiets als de ‘oprichtersaansprakelijkheid’ zoals die bestaat in het vennootschapsrecht.
Dit is ook logisch vermits er bij de oprichting geen minimumkapitaal moet aanwezig zijn en er derhalve ook geen verantwoording moet verleend worden dat het kapitaal toereikend is voor de normale uitoefening van haar bedrijvigheid over ten minste 2 jaar.

De leden zijn met hun persoonlijk vermogen in principe niet aansprakelijk voor de verbintenissen of schulden van de VZW. Of toch …

Art. 2bis VZW-wet : Onverminderd de artikelen 3, §2 en 11, gaan de leden in die hoedanigheid geen enkele persoonlijke verplichting aan inzake de verbintenissen die de vereniging aangaat.’

Twee uitzonderingen dus :

1) wanneer de leden-oprichters – vooraleer de VZW rechtspersoonlijkheid verwerft (d.i. vanaf de neerlegging van de oprichtingsakte ter griffie) verbintenissen aangaan namens de VZW in oprichting en de VZW binnen de 2 jaar na het ontstaan van de verbintenis geen rechtspersoonlijkheid heeft verkregen en de verbintenissen niet heeft overgenomen binnen de 6 maanden na het verkrijgen van de rechtspersoonlijkheid, dan zullen deze personen persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk zijn.

Voorbeeld:
Personen X, Y en Z willen een VZW oprichten met het oog op het organiseren van muziekoptredens. Voor hun oefenruimte hebben ze een mooi pand op het oog dat ze willen huren. Omdat de VZW nog niet is opgericht en om te vermijden dat het pand aan iemand anders verhuurd wordt beslist X de huurovereenkomst te ondertekenen namens de VZW in oprichting. De VZW wordt nadien evenwel nooit opgericht.
Gevolg: X is persoonlijk aansprakelijk voor de naleving van de huurovereenkomst en zal desgevallend een schadevergoeding moeten betalen bij voortijdige verbreking van de huurovereenkomst.

2) de tweede uitzondering betreft de aansprakelijkheid van leden ingeval zij nalaten op de documenten uitgaande van de VZW, de rechtsvorm en het adres van de VZW te vermelden. Artikel 11 van de VZW-wet voorziet dat eenieder die in naam van een vereniging meewerkt aan een in het 1° lid vermeld stuk waarop één van deze vermeldingen niet is aangebracht persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld voor alle of een gedeelte van de verbintenissen die de vereniging krachtens dit stuk heeft aangegaan.

Tot slot willen we wijzen op de aansprakelijkheidsrisico’s voor de oprichters en de bestuurders van VZW’s die in werkelijkheid commerciële ondernemingen zijn, zgn. valse VZW’s.

Blijkbaar was deze bijdrage profetisch, want ondertussen is het vonnis in deze rechtszaak ook gevallen. Dit recent vonnis van de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen wordt door de diensten van de Bijzonder Belastinginspectie (BBI) “baanbrekend” genoemd.

Bestuurders van VZW’s die in werkelijkheid commerciële, winstgevende ondernemingen zijn, kunnen maar beter op hun tellen letten. Persoonlijke aansprakelijheid voor de schulden van de vzw zou wel eens hun deel kunnen zijn.

De boodschap is klaar en duidelijk: gebruik een VZW voor non-profitdoeleinden !

Eventjes een korte historiek van de casus:

De VZW “Jeugd aan Zee” was de vroegere uitbater van de Oostendse dancing “Zillion Beach”, een dochter van de Antwerpse dancing Zillion. De VZW was opgericht in 2001 en moest volgens de statuten “bijdragen aan de ontwikkeling van de jeugd”. Het Oostendse havenbedrijf voorzag hiervoor zelf in een gebouw !

Tussen 29 juni en 8 september 2001 liep de winst op tot 34 miljoen Belgische frank. De winsten werden integraal doorgestort naar de NV Media Hall van de Heer Frank Verstraeten, eigenaar van de Zillion.

De fiscus heeft dus, net zoals bij de VZW achter “Waregem Koerse”, de vennootschapsbelasting van toepassing verklaard op deze VZW.

De rechtbank van eerste aanleg besluit echter dat de VZW “louter en alleen” is opgericht met een winstgevend doel. De VZW wordt geherkwalificeerd naar een “commerciële maatschap”, zijnde de meeste eenvoudige vennootschapsvorm. De gevolgen zijn oa. voor de bestuurders van de VZW niet min !

Volgens de rechter wisten de bestuurders dat de VZW alleen was opgericht om belastingen te ontduiken. Zij hebben dus “bewust foutief gehandeld” en dus zijn ze als vennoten van de maatschap aansprakelijk voor de openstaande belastingschuld, fiscale boetes en intresten in hoofde van de VZW “Jeugd aan Zee” die door de doorstorting van de winsten aan NV Media Hall verder onvermogend was. In globaliteit gaat dit over een bedrag van 2.000.000 Euro.

Het Zillion-dossier zelf werd onderzocht door de diensten van de BBI (Bijzondere Belastinginspectie). Men zocht de bestuurders van de VZW aansprakelijk te stellen, maar ook de oprichters, de voorzitters, penningmeester en secretaris.

Door dit vonnis, integraal in het voordeel van de belastingdiensten, heeft de fiscus blijkbaar een nieuw wapen in handen in de strijd tegen “schijn-VZW”’s.

De BBI verwijst nu naar dit vonnis met “een grote precedentwaarde” en zal dus zeker ge-bruikt worden in hun dossiers.

Het aantal VZW’s met een problematisch karakter zijn natuurlijk statistisch niet gekend. Uit recente AOIF controles (grondige controles) bleek één op de tien gecontroleerde VZW’s wel degelijk onderhevig te zijn aan de vennootschapsbelasting, omdat de commerciële activiteiten blijkbaar in deze VZW’s de bovenhand haalden.

In 2007 werden 136 VZW’s aan een grondige controle onderworpen : 108 in Vlaanderen, 24 in Brussel en 4 in Wallonië. Daarvan bleken 14 VZW’s uiteindelijk onderhevig te zijn aan de vennootschapsbelasting : 13 in Vlaanderen en 1 in Wallonië. Vooral de culturele sector (muziek en kunst) blijkt hier af en toe “uit de bocht te gaan”.

Bij de sportclubs ligt de problematiek eerder bij de uitbetalingen aan sporters, trainers en opleiders, die soms ontsnappen aan enige taxatie.

De fraude-aanpak op heden, onder leiding van de staatssecretaris voor de Coördinatie van de Fraudebestrijding, Carl Devlies, richt zich vooral op:

-       misbruiken van VZW’s en andere vennootschapsvormen ;

-       gebruik van postbusvennootschappen. Voortaan zal via de Kruispuntbank van ondernemingen hier meer aandacht op gevestigd worden.